Wat is een ikoon

Wat is een ikoon?

Kapel in grot met ikonen

Wat is een ikoon?

Het woord ‘ikoon’ komt van het Griekse ‘eikoon’, wat ‘beeltenis, portret of gelijkenis’ betekent.
Volgens de nieuwste spellingsregels schrijf je “icoon” met een “c”, ook volgens de zogenaamde “witte spelling”.  In het verleden mocht het wel met een “k” geschreven worden. De reden dat ik op mijn site toch een “k” gebruik is dat het woord is afgeleid van het Griekse “eikoon”; met een “k” gespeld blijft het Nederlandse woord zo dicht bij het origineel.

Een ikoon is een meestal op hout geschilderde afbeelding van Christus, Maria, een heilige, een engel of een gebeurtenis uit het Oude of Nieuwe Testament, geschilderd volgens een bepaalde traditie.

Ikonen maken voor de gelovige een bovennatuurlijke realiteit zichtbaar; degene die afgebeeld is, is werkelijk aanwezig.


Klik hier voor meer informatie over de symboliek van ikonen

De vervaardiging van ikonen is aan strenge regels gebonden.
Er mag niet zomaar worden afgeweken van het eenmaal ontwikkelde oerbeeld, het prototype, de eerste ikoon van een heilige. In de ‘Hermeneia’ ('Podlinnik'in het Russisch), het schilderboek, zijn de regels met betrekking tot de juiste afbeelding van heiligen opgenomen.

Klik hier voor meer informatie over de ikonenschilder

Wilt u meer weten over de terminologie, klik dan hier.

Ikonendragers

Niet alle ikonen hebben als drager een houten plank.
Zo kent men in Roemenië achterglasikonen, of glasikonen.
Glasikonen worden aan de achterkant van een glasplaat geschilderd, met eitempera, maar ook wel met olieverf. Het is echte volkskunst, typisch voor Roemenië.



Achterglasikoon 

Behalve glasikonen, zijn er ook metalen ikonen, gegoten in metaal en dus minder kwetsbaar en vaak als reisikoon gebruikt.

Hieronder ziet u een kerstikoon.

Metalen kerstikoon 

Soms zijn ze opengewerkt, zoals hieronder te zien is. (Nicolaas van Zarajsk)

Metalen Ikoon Nikolaas 

Ikonen kunnen ook zijn uitgesneden in ivoor, zoals deze Christus Pantocrator.

Ivoren ikoon 

Ook kunnen ikonen (deels) geëmailleerd zijn, zoals de volgende afbeelding van de Aartsengel Michael laat zien.

Emaillen ikoon 

Ikonen kunnen met goud of zilver, en allerlei (half)edelstenen of parels versierd zijn. Een oklad (Russisch, 'oplegger') bedekt de achtergrond en de stralenkrans, maar laat de figuur verder vrij. Op onderstaande ikoon is ook een 'tzata' te zien, een halvemaan-vormig versierd plaatje voor de borst van Christus, met ringetjes vastgemaakt aan het aureool. 

Tzata op ikoon 


De riza (Russisch, 'hemd') laat alleen het incarnaat, de vleeskleurige gedeelten van gelaat, handen en eventueel voeten, vrij.

Klik hier voor meer uitleg over de ikonen-terminologie

 

In het noorden van Roemenië ligt Voronet. Het kerkje van het klooster aldaar is aan de buitenzijde helemaal beschilderd met ikonen (in de fresco-techniek).
In deze streek, Bucovina, zijn meerdere kerken aan de buitenzijde beschilderd met ikonen. Deze schilderingen staan op de Werelderfgoed-lijst van de UNESCO.

Voronet ikonen aan buitenzijde klooster/kerk 


Er is ook een duidelijke relatie tussen ikonen en de mozaiekversieringen in veel kerken, zoals in de Haya Sofia in Istanbul (Hagia Sofia, Aya Sofia – Constantinopel)

Mozaïek Hagia Sofia 

Op deze site ga ik hoofdzakelijk in op ikonen die in eitempera op hout zijn ‘geschreven’. 

 

 

Powered by Spearhead Softwares Joomla Facebook Like Button