Terminologie

Terminologie



Woordenlijst ikoonschilderen

Een overzicht van aan aantal veel voorkomende termen met betrekking tot ikonen en ikoonschilderen.

Assist
Met bladgoud (of bladzilver) geschilderde lijntjes,vnl op kleding

Aureool              
Stralenkrans om het hoofd van een heilige Zie ook: Nimbus

Basmá                
Metalen versiering van de rand van een ikoon; de afbeelding blijft geheel vrij

Bolus                  
Rode klei, in een dunne laag als ondergrond voor bladgoud aangebracht, zodat het goud met een agaatsteen kan worden gepolijst (polimentvergulding)

Chrysografie      Zie: Assist

Eitempera         
Pigmenten opgelost in water en gebonden met eigeel, waarmee o.a. ikonen worden geschilderd

Emulsie              
Het bindmiddel voor de pigmenten bij het schilderen, bestaande uit eigeel, water en enkele druppels azijn. (Soms ook bier, vijgenbomensap, knoflooksap)

Filigraan            Zie: Assist

Gesso                   Zie: Levkas

Hermeneia        
Voorbeeldenboek voor ikonenschilders

Ikoon                  
Gr: Beeld, afbeelding. Een voorstelling van Christus, Maria, de heiligen en van gebeurtenissen uit het Oude en Nieuwe Testament, geschilderd volgens een bepaalde traditie, met als doel een hulp te zijn bij het gebedsleven in kerk en gezin.

Incarnaat          
De vleeskleur van het lichaam 

Inscriptie           
De tekst op de ikoon die de heilige of gebeurtenis benoemt

Kleimo               
Rand van kleine ikonen om de hoofdfiguur, gewoonlijk een soort levensbeschrijving . Zie: Vita

Kovtsjeg/Kovčeg               
Het centrale deel van de ikoonplaat, dat lager ligt dan de rand

Lastotsjki           
Zwaluwstaartjes aan de achterzijde van de ikoon om de planken van een grote ikoon bij elkaar te houden

Levkas                
Mengsel van krijt en lijm, waarmee de ikoonplank, na het aanbrengen van een lapje linnen of katoen (pavoloka),wordt bestreken

Litsjnoje              Zie: Sankir

Loezgá               
Schuinstaande rand tussen pólje en kovtsjeg

Mandorla          
Amandelvormig aureool, dat meestal de hele gestalte omgeeft

Mixtion              
Hechtmiddel voor bladgoud dat niet gepolijst kan worden

Nimbus               Zie: Aureool

Obraz                 
ander (Russisch) woord voor ikoon

Óklad                 
Metalen ikoonbekleding die de hele achtergrond, inclusief de aureolen bedekt

Olifa                   
Vernis op basis van gekookte (lijn)olie, waaraan harsen zijn toegevoegd (In Griekenland olijfolie)

O’poesj-Opoésjka            
De uiterste rand van een ikoon, gewoonlijk iets donkerder dan de rand

Otvódka             
De lijn die de scheiding vormt tusssen de rand en de voorstelling van de ikoon

Ozhivka             
Meervoud: Ozhivki. De plaatsen met het hoogste licht (dunne witte lijntjes)

Palata                
Gebouwen en steden op de achtergrond

Pavoloka            
Het doekje dat op de ikoonplank wordt aangebracht, vóór de levkas

Pigment             
Kleurpoeder van natuurlijke stoffen, zoals aarde, mineralen, stenen en dieren

Podlinnik           
Voorbeeld of voorbeeldtekening van een ikoon
Zie: Hermeneia

Polje                   
De rand van de ikoon. Soms staan hier bijvoorbeeld heiligen op afgebeeld.

Polyptychon      
Veelluik, bestaande uit meer dan 3 scharnierende panelen

Probjélka           
Het schilderen van donker naar licht, laag over laag

Proris                 
Voortekening

Razbjélka           Zie: Probjélka                             

Riza                    
Metalen bedekking van de ikoon, waarbij alleen hoofd, handen en voeten (incarnaat) onbedekt blijven

Sankhir/Sankir                
De grondkleur voor alle huidpartijen (het inkarnaat) donker leverkleurig

Sjponki/Sponki                
Dwarslatjes aan de achterzijde van een ikoon, om kromtrekken te voorkomen

Srédnik              
Het middelste gedeelte van een vita-ikoon  (zie ook: Kleimo)

Tempera            
(Temperare= mengen, lat.) Verf gemaakt van pigmenten met als bindmiddel eigeel, maar ook vijgenmelk, honing, bier, wijn, rubbermelken andere mediums. Droogt snel.

Triptychon         Triptiek

Tsáta/Tzata      
Geciseleerde, halvemaanvormige plaat, voor de borst van de heilige, met twee haakjes verbonden aan de metalen nimbus

Venchik
Gekleurde rand om het aureool van een heilige

Vita-ikoon         
Ikoon waarop in meerdere taferelen het leven van een heilige wordt uitgebeeld

Vrezka                Een verplankte ikoon

Zolocenie            Zie: Assist

Veel termen en een uitgebreide uitleg kunt u vinden op de website van Eikonikon: Lexikon Eikonikon, samengesteld door Robert de Caluwé
Een uitgebreide woordenlijst in het Engels vindt u op de site van het Center for Icon Studies

Powered by Spearhead Softwares Joomla Facebook Like Button