Galerie

Christus-ikonen

Christus-ikonen
De volwassen Christus  wordt op ikonen  weergegeven met lange, golvende lokken en een tamelijk compacte baard in twee punten. Op zijn gezicht zijn geen emoties te zien en Hij straalt een rustige en ontzagwekkende ernst uit. Hij draagt meestal een purperen onderkleed en een blauw bovenkleed.


Christus heeft altijd een aureool met een kruis, een zogenaamde kruisnimbus.
Daarin staan drie Griekse letters: 'O ω Ν. Deze letters duiden aan dat Christus God is. (Hij die is, De Zijnde). Bij de meeste Griekse ikonen staat de ω bovenaan, bij Russische ikonen de 'O.
De kruisvorm, met maar aan een kant een dubbele lijn, duidt op de dubbele natuur van Christus. Hij is God en mens.


Geschiedenis van de Christusvoorstelling

De Joodse cultuur, waar Christus uit voortkwam, verbood afbeeldingen zoals portretten. Ook de eerste christenen beschouwden dit als heidens en vermeden het maken van beelden. Wel waren symbolen toegestaan, zoals vissen, druivenranken, palmtakken en het Chi-Ro-monogram.

 


Het  Chi-Ro-monogram, ‘XP’, is samengesteld uit de eerste twee letters van het Griekse woord ‘XPIΣTΟΣ’ (Christos), wat ‘gezalfde’ betekent. In het Hebreeuws is dat ‘messias’. Dit monogram was bijzonder populair, zelfs nadat het kruis het belangrijkste christelijke symbool was geworden. Als je de Chi een kwartslag draait, is het eveneens een kruis. Dit monogram is veelvuldig te vinden op vroegchristelijke sarcofagen, munten en zegelringen.

Christusvoorstelling

In het Oude Testament zijn twee passages te vinden die de eerste christenen met name beschouwen als een beschrijving van Christus:

Jesaja 53: 2-3     : ‘de verachte dienstknecht des Heren, zonder gestalte of luister, een man van smarten’
Psalm 44:3         : ‘hij is de schoonste van gestalte onder de mensenkinderen’  

Vanaf de 4e eeuw, wanneer keizer Constantijn de christenen godsdienstvrijheid heeft gegeven en het christendom een grote bloei doormaakt, worden beelden en portretten meer geaccepteerd en ontstaat vraag naar portretbeelden van Christus.
Op grond van bovengenoemde passages leidt dit tot een polemiek tussen verschillende kerkvaders over de wijze van uitbeelden van de Zoon van God en diens gelaat. 
Een aantal van hen (bijv. Cyrillus van Alexandrië, † 444) beweert dat hij lelijk moet worden afgebeeld. Deze kerkvaders zijn bovendien felle tegenstanders van het Griekse schoonheidsideaal.

Ambrosius 

Andere kerkvaders, zoals Ambrosius († 397) en Johannes Chrysostomos († 407), zijn van mening dat Christus uiterlijk zeer mooi was. In de vierde en vijfde eeuw was het uiterlijk van de afgebeelde Christus dan ook niet eenduidig.

De vraag naar het waarachtige, authentieke portret van Christus die in de 6e eeuw steeds meer opkwam, was de oorzaak van het ontstaan van allerlei legenden; wonderbaarlijke verhalen over Christusbeelden (en afbeeldingen van andere heilige personen), die zonder tussenkomst van de mens zouden zijn ontstaan (‘Acheiropoeitos’), zoals bijvoorbeeld de Mandylion.

 Mandylion Oud

Theologen uit die tijd gebruikten deze legenden ook als argument tegen de iconoclasten, die wars waren van alle religieuze afbeeldingen. Als beelden op wonderbaarlijke, goddelijke wijze zijn ontstaan, zijn deze als het ware door God zelf goedgekeurd.

Lentulusbrief 

De zogenaamde Lentulusbrief (Epistula Lentuli), genoemd naar de vermeende Romeinse stadhouder Lentulus in Palestina, dook pas op in de late middeleeuwen. Deze Lentulus zou in een brief aan de Romeinse senaat een beschrijving hebben gegeven van het uiterlijk van Christus.
Daarin wordt Christus beschreven als “…een indrukwekkende verschijning, die vrees en liefde opwekt. Zijn haar heeft de kleur van rijpe hazelnoot, vanaf de oren zacht krullend in dikke lokken tot op zijn schouders en in het midden gescheiden zoals gebruikelijk bij de Nazareners. Zijn voorhoofd is kalm en glad, neus en mond zijn even volmaakt als de overige gelaatstrekken. De kleur van de huid is rozerood. De baard is vol, van dezelfde kleur als het hoofdhaar, niet lang en enigszins gevorkt op de kin. Zijn gestalte is eenvoudig en ontspannen en hij heeft een lichte, levendige, heldere en glanzende oogopslag”.

De beschrijving in deze brief is gebaseerd op de dan al gebruikelijke weergave van Christus, ook op ikonen.  Hij wordt weergegeven met lange, golvende lokken en een tamelijk compacte baard in twee punten. Op zijn gezicht zijn geen emoties te zien en Hij straalt een rustige en ontzagwekkende ernst uit. 

Kleding
Op ikonen van zijn openbare leven draagt Christus meestal een rood (purperen) onderkleed en een blauw bovenkleed. Rood zou de kleur van de goddelijkheid zijn, blauw de kleur van de menselijkheid. Bij de Moeder Gods is dat net andersom. Na zijn verrijzenis draagt Christus een stralend wit kleed.

Engelen

Engelen 

Het woord ‘engel’ komt van het Griekse woord ‘angelos’ (in het Latijn: ‘angelus’), en betekent: ‘gevolmachtigd boodschapper’. Engelen zijn puur spirituele wezens, zonder materie, boodschappers die het contact onderhouden tussen God in de hemel en de mensen op aarde. In het contact met de mensen kunnen zij zich in een bepaalde gedaante manifesteren

Lees meer: Engelen

Feestdagen

Feestdagen

Tijdens de regering van Constantijn de Grote, in 312 na Christus, werd officieel vastgelegd dat 1 september de eerste dag van het jaar was. De wereld zou namelijk op 1 september 5509 voor Christus, door God zijn geschapen, zo had men berekend.

Dit heeft ertoe geleid dat de jaarlijkse cyclus van feestdagen in de orthodoxe kerk op 1 september begint.
De feestdagenkalender ontwikkelde zich in de loop der eeuwen. In de tiende eeuw heeft Simeon Metaphrastes een overzicht van alle feesten en heiligendagen opgesteld, en de levens van heiligen opgetekend.

Lees meer: Feestdagen

Galerie

Het is gebruikelijk iconen in te delen op basis van wie of wat is afgebeeld: Christus, Moeder Gods, Engelen, Heiligen, Feestdagen.

Klik voor meer informatie - en afbeeldingen van door mij geschilderde iconen - op één van de categorieën hieronder.

 

Heiligen

Heiligen

Heiligen zijn personen die een speciale plek in de hemel hebben verdiend omdat zij tijdens hun leven en sterven op een voortreffelijke, voorbeeldige manier getuigenis hebben afgelegd van hun geloof. Gelovigen nemen een voorbeeld aan hen, heiligen worden aangeroepen om steun en ze worden gezien als schakel tussen de mensen op aarde en God in de hemel.
Ikonen van heiligen verwijzen altijd naar Christus, hetzij doordat de afgebeelde heilige naar Christus is toegewend, hetzij door symbolen op de ikoon of ikoonrand, zoals een hand, God de Vader, Christus, de Triniteit of een tekst- of boekrol.


Orthodoxe heilige met attributen

Konrad Onasch en Annemarie Schnieper onderscheiden in hun boek
'Iconen, Fascinatie en werkelijkheid’ verschillende soorten heiligen.
(Zie ook: Geraadpleegde Literatuur)

- Heiligen uit het Oude Verbond
- Apostelen en evangelisten
- Bisschoppen, priesters, diakens en kerkleraren
- Asceten (stylieten of pilaarheiligen, woestijn- en
  woudkluizenaars,Grote Zwijgers, Heilige Narren, thuislozen en heilige zwervers)
- Nationale heiligen en soldatenheiligen
- Artsen- en apothekersheiligen
- Akker- en veeheiligen

Legenda Aurea

Heiligenlevens werden beschreven in zogenaamde hagiografieën, waarbij de Bijbel, apocriefe geschriften, legenden en historische bronnen het uitgangspunt vormden. Deze hagiografieën zijn op hun beurt een belangrijke bron voor de ikoonschilderkunst. Aan de hand hiervan werd namelijk in de schilderboeken (hermeneia / podlinnik) vastgelegd hoe elke heilige dient te worden afgebeeld: uiterlijk, haardracht, leeftijd, in welke houding, met welke kleding en met welke eventuele attributen.
Dit alles zorgt, samen met de inscriptie, voor de herkenbaarheid van de afgebeelde heilige.

Orthodoxe heilige met attributen (2) 

Soms wordt langs de randen van een ikoon van een heilige een groot aantal scènes uit diens leven afgebeeld. Dit heet een vita-ikoon of hagiografische ikoon (‘Vita’ betekent ‘leven’ in het Latijn). Vooral in het Rusland van de 16e eeuw was de belangstelling voor dergelijke ikonen groot.

Veel heiligen die in de orthodoxe kerk vereerd worden, zijn in het westen niet of nauwelijks bekend. Dit komt door de grote afstanden, maar ook doordat het vaak om lokale heiligen (legenden) gaat.

Powered by Spearhead Softwares Joomla Facebook Like Button